In 2013 is de AFM gestart met toezicht op productontwikkeling. Vijf jaar later, in 2018, scherpte zij de eisen voor productontwikkeling en -distributie voor instellingen die onder de MiFID II wetgeving vallen nog verder aan. Sindsdien is de naleving van de MiFID II-verplichtingen een belangrijk aandachtspunt voor de toezichthouder. Maar nog maar weinig instellingen leven de regels perfect na, blijkt uit eenonderzoeksrapport van de AFM uit 2020.
Tekortkomingen op het gebied van kostentransparantie
In het rapport benadrukt de AFM allereerst het belang van kostentransparantie. Een duidelijk en volledig inzicht in de kosten van de dienstverlening en de relevante financiële instrumenten zorgt ervoor dat de klant geïnformeerd beslissingen kan nemen. Bovendien maakt heldere kosteninformatie het makkelijker om een vergelijking te maken tussen verschillende beleggingsondernemingen.
In haar rapport identificeert de AFM verschillende geconstateerde tekortkomingen in kostentransparantie. Enkele hiervan zijn het niet rapporteren van de kosten van financiële instrumenten (zelfs als deze nul zouden zijn), het ontbreken van een illustratie van het cumulatieve effect van kosten op het rendement, of het alleen rapporteren van kosten in een percentage of een bedrag - terwijl het eigenlijk verplicht is om zowel in een percentage als in een bedrag te rapporteren.
Op basis van de MiFID II-normen is het terecht dat de AFM dit als tekortkomingen ziet. Het feit dat het gaat om diensten aan professionele beleggers en ECP's doet daar niet aan af. Wij vinden echter niet dat deze 'tekortkomingen' betekenen dat professionele beleggers en ECP's onvoldoende geïnformeerd worden over de relevante kosten. Vaak ontvangen deze cliënten zeer uitgebreide kostenoverzichten, alleen niet gebaseerd op het door MiFID II voorgeschreven formaat. Bij het toezicht op de toepassing en interpretatie van de regels zou de AFM naar onze mening meer kunnen kijken naar de context en de specifieke diensten die aan deze groep klanten worden geleverd.
Product governance regels minder streng voor professionele beleggers
Distributeurs van financiële instrumenten moeten - in het kader van hun verplichtingen inzake productgovernance - zorgen voor een juiste doelgroepbenadering en een overeenkomstige distributiestrategie.
Ten eerste merkt de AFM op dat beleggingsondernemingen soms de indruk hebben dat de product governance verplichtingen niet op hen van toepassing zijn omdat zij niet als 'distributeur' zouden kwalificeren. Dit is volgens de AFM niet juist. Zij vindt dat het begrip distributeur ruim moet worden geïnterpreteerd. Het begrip omvat iedere beleggingsonderneming die orders ontvangt en doorgeeft, orders uitvoert, vermogensbeheer verricht of beleggingsadvies geeft.
Daarnaast signaleert de AFM dat beleggingsondernemingen de product governance verplichtingen nog wel eens vereenzelvigen met de passendheids- of geschiktheidstoets. De AFM hecht waarde aan de extra bescherming die de product governance regels bieden tegen mis-selling, en benadrukt daarom dat deze regels op zichzelf staande normen zijn, die naast de passendheids- of geschiktheidstoets bestaan.
Wel plaats de AFM een nuancering. Beleggingsondernemingen mogen het evenredigheidsbeginsel toepassen, waardoor de regels minder diepgaand hoeven te worden toegepast bij professionele beleggers en ECP’s, dan bij niet-professionele beleggers. Op dit punt zijn wij het volledig met de AFM eens. Professionele beleggers, en ECP’s in het bijzonder, zullen in de meeste gevallen al veel kennis in huis hebben om producten te selecteren die voor hen geschikt zijn. Het is dan niet nodig om de product governance regels net zo intensief en minutieus na te leven als bij dienstverlening aan een onervaren, niet-professionele belegger.
Strikte interpretatie provisieregels
In het gedeelte over provisies springt met name de paragraaf over relatiegeschenken eruit. De AFM ziet dat beleggingsondernemingen niet altijd toetsen of relatiegeschenken wel kwalificeren als kleine niet-geldelijke tegemoetkoming (KNGT) dan wel voldoen aan de normen uit art. 168aa(5) van het Bgfo Wft. Dit zou volgens de AFM wel moeten, want relatiegeschenken zijn nou eenmaal provisies. En dus moeten beleggingsondernemingen bij het ontvangen van relatiegeschenken de provisieregels in acht nemen.
Als beleggingsondernemingen dit daadwerkelijk gaan doen, zullen ze de overgrote meerderheid van relatiegeschenken - hoe klein ook - moeten gaan afwijzen.
Hoewel wij begrijpen dat belangenverstrengeling moet worden voorkomen (en dat grote relatiegeschenken daar niet bij horen), vinden wij deze strikte interpretatie van de provisieregels wat ver gaan. Als we de brief van de AFM tot op de letter volgen, zou een beleggingsonderneming niet eens meer een goedkope fles wijn mogen aannemen. Een fles wijn staat immers niet op de lijst van KNGT's en het is ook moeilijk te beargumenteren dat de fles de kwaliteit van de dienstverlening verhoogt. Maar zou die fles wijn echt tot belangenverstrengeling leiden?
Onze visie
Bij Projective Group onderschrijven we de beschermingsgedachte van MiFID II. Het is daarom terecht dat de AFM (1) beleggingsondernemingen wijst op het belang van naleving van de regels, en (2) opheldering geeft over de interpretatie van regels die kennelijk niet geheel duidelijk waren.
Tegelijkertijd zijn wij van mening dat de maatregelen die organisaties nemen om te voldoen aan wet- en regelgeving ook daadwerkelijk iets zouden moeten doen om beleggers te beschermen. Voor een deel van de zorgen die de AFM heeft geuit is dit het case, maar op sommige punten vragen wij ons af of de AFM met deze strikte interpretatie van de MiFID II-regels - en zeker in het licht van de klantengroep van professionele beleggers en ECP's - haar doel niet voorbij schiet.
Meer weten?
Wij helpen financiele instellingen graag met de naleving van de regels rondom product governance. Zo hebben wij bijvoorbeeld een e-paper opgesteld met tips & tricks voor het vormgeven van het Product Approval and Review Process (PARP). Wil je op de hoogte blijven van onze publicaties over financiële wet- en regelgeving? Schrijf je dan in voor onze maandelijkse Risk & Compliance nieuwsbrief.
